سوسن دانش آموز كلاس اول راهنمايي است. دختر مؤدب و خوش اخلاقي است و هميشه به دنبال دانستن است . دلش مي خواهد پاسخ همه ي پرسشهايش را پيدا كند. براي همين بيشتر اوقات كتاب مي خواند و مطالعه مي كند. مدتي پيش معلم ديني در مورد امر به معروف و نهي از منكر برايشان حرف زد و از آنها خواست اگر منكري را مشاهده كردند، جلوي آن را بگيرند تا جامعه سالم بماند. سوسن هم به چيزهايي كه دور و برش بود ، با دقت نگاه مي كرد تا بفهمد چه كارهايي منكر و ناپسند هستند ؛ اما همان روز در خانه ي خودشان يك مورد را مشاهده كرد. مادربزرگ او روزهاي پنجشنبه به خانه ي آنها مي آمد تا به اتفاق مادرش سر خاك پدربزرگ مرحومش بروند. مادرش براي پذيرايي از مادربزرگ ، قليان چاق مي كرد و مادربزرگ با لذت به قليان پك مي زد و دودش را از دهان و بيني ، خارج مي كرد. سوسن
 مي دانست كه قليان كشيدن مضر است و افرادي كه قليان مي كشند، با اين كار سلامتي خود را در معرض خطر قرار مي دهند. او مي خواست به مادربزرگ بگويد كه كارش درست نيست ، اما  مادربزرگ آدمي نبود كه به حرف سوسن گوش بدهد. سوسن برادر كوچكي دارد به اسم سامان كه هنوز به مدرسه نمي رود. سامان از قليان كشيدن مادربزرگ خيلي خوشش
 مي آيد.داخل كوزه ي قليان چندتا عروسك كوچولو هست كه باهربارپك زدن مادربزرگ ، توي آب بالا و پايين مي روند و سامان كوچولو از ديدنشان لذت مي برد. گاهي وقتها هم سامان هوس مي كند قليان بكشد، مادربزرگ هم سر قليان ، يعني جايي كه در آن آتش و تنباكو مي گذارند را برمي دارد و ني قليان را به سامان مي دهد و سامان هم چندتا پك مي زند و كلي تفريح مي كند.

تمام اينها فكر سوسن را به خودش مشغول كرده بود. او در فكر يافتن راهي براي منع كردن مادربزرگ از قليان كشيدن بود. سوسن موضوع را با معلم ديني در ميان گذاشت و خانم معلم هم راهي را به او پيشنهاد كرد كه مي توانست مؤثر واقع گردد.

سوسن به توصيه ي خانم معلم، مطالبي در باره ي ضررهاي استعمال دخانيات( استفاده از چيزهايي مثل سيگارو قليان) از مجلات و اينترنت تهيه كرد و انشايي با اين عنوان نوشت: آيا سيگار و قليان به سلامتي آسيب مي رسانند؟ و اين انشا را براي مادربزرگ خواند تا مادربزرگ ببيند خوب نوشته است يا نه. متن انشا اين بود:

« از زماني كه كريستف كلمب به آمريكا پا گذاشت و در كوبا به مردمي برخورد كه توتون و تنباكو را به شكل عجيبي مصرف مي كردند به اين شكل كه دودي را كه از سوزاندن آنها حاصل مي شد ، استنشاق مي كردند.ا و به معرفي اين كشف به مردم سراسر جهان اقدام كرد و زمان زيادي گذشت تا توتون و تنباكو به ايران رسيد.  بعد ايرانيها به اختراع وسيله اي به نام قليان اقدام كردند كه قيافه و ظاهري كاملاً هنري داشت. اختراع اين وسيله ، مصرف تنباكو را با سرعت بيشتري در ايران رواج داد. به علاوه قليان از پاكستان و كشورهاي عربي هم سر درآورد و جايگاهي براي خود پيدا كرد.  بسیاری از مردم تصور می کنند که اثرات
مسموم کننده ي توتونی که از طریق قلیان استفاده می شود، کمتر از مصرف آن با سیگار است. اما محققان مرکز پزشکی دانشگاه جورج تاون واشنگتن معتقدند افرادی که قلیان می کشند ،
 نمی دانند که با این کار چیزی معادل یک پاکت سیگار را در مدت 30  تا 60 دقیقه استنشاق می کنند و در مقایسه با افراد سیگاری  کسانی که قلیان می کشند در معرض مقادیر بیشتری از نیکوتین، مونو اکسید کربن و برخی سموم دیگر قرار  می گیرند. به گفته این محققان مردم تصور می کنند که آب ، سموم را جذب می کند اما این تصور فقط در صورتی صادق است که این سموم در آب قابل حل باشند! متاسفانه کشیدن توتون از طریق قلیان در سراسر خاورمیانه گسترش یافته و در غرب نیز در حال رواج است. اما دودي كه از قليان توليد مي شود مقادير زيادي سموم خطرناك دارد كه باعث بروز سرطان ريه، بيماريهاي قلبي و عروقي و...
 مي شود. ضمن اينكه نيكوتين قليان مثل ساير مواد دخاني اعتياد آور است. تحقيقات اخير پژوهشگران نشان داده است مضرات قليان بسيار خطرناك تر از مضرات سيگار است. آنها اعلام كرده اند ميزان مونوكسيد كربن به فلزات سنگين و تركيبات شيميايي سرطانزا كه از زغال يا مواد تشكيل دهنده قليان متصاعد مي شود به مراتب اثرات سوء بيشتري نسبت به سيگار دارد. علاوه بر خطرناك بودن دود قليان براي سلامت دستگاه تنفس و قلبي و عروقي ، عامل منفي ديگر قليان، انتقال بيماريهاي مختلف از طريق دهان و دندان آلوده به وسيله استفاده مشترك چند نفر از يك ني قليان است كه باعث انتقال بيماريهايي مثل سل، هپاتيت و... مي شود.

    در سالهاي گذشته استفاده از قليان به سنين بالا محدود مي شد، در حالي كه در چند سال اخير استفاده از قليان افزايش يافته و نوجوانان و جوانان به طرفداران اصلي آن تبديل شده اند. يكي از دلايل اين امر راه افتادن رستورانهاي سنتي رنگارنگ و شيك است كه قليان و شكل جديدتر آن يعني قليان ميوه اي كه باز هم به دليل استفاده از اسانسهاي معطر ميوه اي شيميايي اثرات مضر بيشتري دارند، جزو جدايي ناپذير آنهاست.

به اين ترتيب بر هر انسان مسئول ومتعهدي واجب است كه از استعمال دخانيات پرهيز كند و ديگران را نيز از اين كار برحذر دارد كه حفظ سلامتي بسيار مهم و باارزش مي باشد.»

انشاي سوسن كه تمام شد ، مادربزرگ شانه هايش را بالا انداخت و با دلخوري گفت:« اگر منظورت از اين انشانويسي اينه كه به من بگي قليون نكشم، كور خوندي. من سالهاست كه اين كار را مي كنم و تا حالا هم بيمار نشده ام. برو اين حرفها را براي كسي بگو كه بيماري قلبي و عروقي داره و دستش بند دوا ودكتره... برو جونم، وقتت را تلف نكن.»

سوسن خيلي ناراحت شد ولي چيزي نگفت. روز بعد جريان را براي معلمش تعريف كرد. خانم معلم لبخندي زد و گفت:« يه ضرب المثلي هست كه مي گه نرود ميخ آهنين در سنگ ، بعضي از افراد در مقابل خيرخواهي ديگران موضع منفي مي گيرند و حاضر نيستند حرف گوش كنند. مادربزرگ تو هم يكي از اين افراده. اما تو اصلاً ناراحت نباش. تو به وظيفه ي الهي خودت عمل كرده اي.تو مادربزرگ را به ترك قليان دعوت كردي. درسته كه او به حرفت توجهي نكرده، ولي من مطمئنم كه يك روز متوجه اشتباه خودش مي شه و مي فهمه كه چقدر دوستش داري.»

مدتي گذشت . يك روز بازهم مادربزرگ به خانه ي آنها آمد و مادر هم برايش قليان چاق كرد. سوسن كه از دود قليان بدش مي آمد، به اتاق خودش رفت ولي سامان و پدر و مادرش در كنار مادربزرگ ماندند. مادربزرگ به قليان پك مي زد و با آنها صحبت مي كرد كه ناگهان دردي در قفسه ي سينه اش احساس كرد و لحظه اي بعد به سرفه افتاد و حالش خراب شد. مادر با نگراني قليان را از جلو ي او برداشت و يك ليوان آب به دستش داد. اما حال مادربزرگ خوب نشد. او را به درمانگاه بردند. دكتر بعد از گرفتن نوار قلب ، گفت كه قلبش دچار مشكل شده و مدتي بايد تحت درمان باشد واز دود سيگار و قليان و هواي آلوده هم بايد پرهيز كند.

مادربزرگ در خانه ي آنها ماند و مادر سوسن به مراقبت از او پرداخت. مدتي طول كشيد تا حال مادربزرگ بهتر شد. يك روز سوسن در اتاق مشغول نوشتن تكاليفش بود كه مادربزرگ او را صدا زد و گفت:« برو انشايي را كه يك بار برايم خواندي بيار و بازهم بخوان.» سوسن گفت:« ولي شما كه از اون خوشتون نيومد.» مادربزرگ گفت :« ولي حق با تو بود. من اون روزاز دستت ناراحت شدم . اما حالا مي فهمم كه تو از روي دلسوزي مي خواستي مرا از كشيدن قليون ، منع كني . كاش به حرفت گوش داده بودم. اگر اون روز قليون كشيدن را ترك كرده بودم، شايد امروز اينقدر بيمار و ضعيف نمي شدم. راستي برو اون قليون راهم بشكن تا ديگه كسي هوس كشيدن به سرش نزنه ..»

سوسن گونه ي مادربزرگ را بوسيد و رفت تا قليان را بشكند و دفتر انشايش را بياورد . او خوشحال بود كه مادربزرگ به اين نكته پي برده كه كشيدن قليان ، سلامتي انسانها را به خطر مي اندازد و كار درستي نيست.

( توضيح: مطالبي كه در مورد مضرات استعمال دخانيات در متن داستان آوردم ،از اينترنت، با موضوع «مضرات كشيدن قليان» گرفته شده است.)